De stille epidemie: het verlies van onze breinkracht

Terwijl we ons zorgen maken over obesitas, diabetes, burn-outs en mentale klachten, voltrekt zich op de achtergrond mogelijk een nog grotere crisis: het verlies van onze breinkracht. Nog nooit in de geschiedenis van de mens werden we blootgesteld aan zoveel prikkels, informatie, stress en afleiding als vandaag. Ons brein, dat honderdduizenden jaren werd gevormd in een wereld van rust, natuur, beweging, sociale verbinding en herstel, leeft nu in een omgeving waarvoor het evolutionair nooit ontworpen is. De gevolgen zien we overal om ons heen.

We bewegen minder, slapen slechter, zijn vaker gestrest en vinden het steeds moeilijker om gezonde keuzes vol te houden. Tegelijkertijd nemen gevoelens van eenzaamheid, polarisatie, mentale klachten en chronische ziekten toe. De vraag is daarom niet langer of onze leefomgeving invloed heeft op ons brein, maar hoeveel. Steeds meer wetenschappelijk onderzoek laat zien dat chronische stress, slaaptekort, overprikkeling en een ongezonde leefstijl de werking van de prefrontale cortex negatief beïnvloeden. Dit hersengebied is verantwoordelijk voor de meest menselijke eigenschappen die we bezitten: zelfreflectie, empathie, impulscontrole, langetermijndenken, moreel besef en het vermogen om bewust keuzes te maken. Met andere woorden: de prefrontale cortex bepaalt in grote mate ons menselijke gedrag en of wij ons leven leiden, of dat ons leven ons leidt.

Wanneer breinkracht afneemt

Wanneer de prefrontale cortex minder goed functioneert, worden we impulsiever en reactiever. We kiezen vaker voor de korte termijn, hebben meer moeite met concentratie en ervaren minder regie over ons leven. Dat heeft gevolgen voor vrijwel alle aspecten van ons bestaan: we eten ongezonder, bewegen minder, slapen slechter, ervaren meer stress, reageren sneller vanuit emotie, hebben meer moeite met verandering, verliezen focus en aandacht en raken verder verwijderd van onszelf. Het gevolg is een vicieuze cirkel: een minder goed functionerend brein leidt tot minder gezonde keuzes, die op hun beurt de werking van het brein verder onder druk zetten.

De impact op onze samenleving

Het verlies van die prefrontale cortex breinkracht raakt niet alleen het individu, maar de samenleving als geheel. Een sterk ontwikkelde prefrontale cortex helpt ons om samen te werken, verschillen te overbruggen en verantwoordelijkheid te nemen. Wanneer die vermogens onder druk staan, zien we meer polarisatie, minder verbinding en een grotere behoefte aan directe behoeftebevrediging. Misschien is de vraag van deze tijd niet: "Hoe helpen we mensen gezonder te leven?", maar: "Hoe helpen we mensen hun volledige menselijke vermogens terug te krijgen?"

Meer breinkracht, meer menselijkheid

Het goede nieuws is dat ons brein plastisch is. Tot op hoge leeftijd blijft het zich aanpassen.

Onderzoek laat zien dat beweging, slaap, stressreductie, gezonde voeding, mindfulness, sociale verbinding en doelgericht leven allemaal bijdragen aan een beter functionerende prefrontale cortex. Een voorwaarde is wel dat we iets meer begrijpen van hoe ons brein functioneert, waardoor we onze eigen valkuilen ook gemakkelijker gaan herkennen. We kunnen hierdoor de dysbalans tussen de sympathicus (ons gaspedaal van ons stress systeem) en onze parasympaticus (ons interne herstel systeem) herstellen waardoor onze prefrontale cortex significant beter gaat functioneren.

Een toename van de prefrontale cortex breinkracht heeft verstrekkende positieve gevolgen, we ontwikkelen namelijk hierdoor meer zelfbewustzijn, eigenwaarde, krijgen meer regie over ons leven, ontwikkelen meer veerkracht, meer empathie, inlevingsvermogen, kunnen beter met stressvolle situaties omgaan, betere impulscontrole, ontwikkelen betere relaties, zijn beter in staat gezonde keuzes te maken en vol te houden, hebben meer rust in het hoofd en ons herstelsysteem is actiever, waardoor we een betere lichamelijke gezondheid ontwikkelen.

Mensen met een sterker ontwikkeld vermogen tot zelfregulatie zijn ook beter in staat om hun gedrag af te stemmen op hun waarden en langetermijndoelen. Ze leven minder op automatische piloot en ervaren vaker een gevoel van richting en betekenis.

De toekomst van preventie

Wat als de grootste preventieve kans van deze eeuw niet ligt in een nieuw medicijn, maar in het versterken van ons vermogen om bewust mens te zijn? Misschien moeten we gezondheid niet langer uitsluitend definiëren als de afwezigheid van ziekte, maar als het vermogen om toegang te hebben tot onze hoogste menselijke vermogens. Want uiteindelijk zijn het niet onze genen, onze opleiding of onze kennis die bepalen hoe wij leven. Het is de mate waarin ons brein ons in staat stelt om bewust te kiezen.

De stille epidemie van deze tijd is daarom niet alleen chronische ziekte, maar het geleidelijke verlies van prefrontale cortex breinkracht. En misschien is het herstellen daarvan wel de belangrijkste maatschappelijke opdracht van de komende decennia.

John van Heel

Wil je je breinkracht ontwikkelen naar het maximale, volg de cursus Maximale breinkracht!