We willen wel gezonder zijn, maar waarom doen we het maar beperkt?

Iedereen weet tegenwoordig wel dat een gezonde leefstijl belangrijk is. We weten dat we meer moeten bewegen, gezonder moeten eten, beter moeten slapen en stress moeten beperken. Toch lukt het een groot deel van ons niet om dit structureel vol te houden. Dat is geen kwestie van onwil of gebrek aan discipline. Het probleem zit echt veel dieper, het zit in hoe gedrag werkelijk werkt.

Kennis is slechts de eerste stap naar gedragsverandering!

De grootste misvatting binnen gezondheid en leefstijl is dat kennis automatisch leidt tot gedragsverandering. In theorie klinkt dat logisch, als je weet wat goed voor je is, dan ga je het toch gewoon doen? In de praktijk werkt het anders, we maken het grootste deel van onze keuzes helemaal niet bewust, maar automatisch. Gewoontes, overtuigingen, omgeving, stress en eerdere ervaringen bepalen voor een groot deel wat we dagelijks doen. Gezondheid is daardoor niet alleen een kennisprobleem, maar ook een implementatieprobleem.

Wanneer we kijken naar leefstijlgerelateerde aandoeningen zoals obesitas, diabetes type 2 en hart- en vaatziekten, zien we dat een groot deel hiervan te voorkomen is. Toch blijven de cijfers al tientallen jaren stijgen. Dat komt o.a. omdat we hoofdzakelijk blijven inzetten op tips, terwijl het echte probleem een fundamenteel gebrek van essentiële inzichten en gedrag is. Je kunt iemand exact uitleggen wat hij moet doen, maar als we niet uitleggen waarom en de omgeving, routines en mentale staat niet veranderen, verandert het gedrag ook niet.

Breinologie als deeloplossing!

Een belangrijke factor hierin is hoe ons brein functioneert. In een ideale situatie maken we bewuste, rationele keuzes, maar in de realiteit staan we onder constante druk. Stress, tijdsgebrek, prikkels en vermoeidheid zorgen ervoor dat ons brein overschakelt op de automatische piloot. In die toestand kiezen we niet voor wat het beste is op lange termijn, maar voor wat op korte termijn het makkelijkst of meest comfortabel is. Dat verklaart waarom iemand na een lange werkdag toch op de bank belandt in plaats van te gaan sporten, of kiest voor snelle voeding in plaats van een gezonde maaltijd. Daarbij komt dat gewoontes (conditionering) een enorme kracht hebben. Wat we dagelijks doen, is vaak het resultaat van patronen die over jaren zijn opgebouwd. Deze patronen zitten diep verankerd en veranderen niet door een goed voornemen of een motivatieboost. Ze veranderen alleen door een intentie, aandacht, herhaling, structuur en een bewuste aanpassing van de omgeving. Als wij geen kennis hebben tussen het verschil van dat geautomatiseerde brein en ons eigen denken, dan gaan we al snel denken dat het aan ons doorzettingsvermogen of aan onze motivatie ligt. Daarom is kennis over het functioneren van ons brein, wat ik breinologie noem, zo waardevol voor onze leefstijl- en persoonlijke ontwikkeling en mentale kracht.

Meer aandacht, triggers en zicht op de ontwikkeling!

De sleutel tot duurzame gedragsverandering begint bij bewustwording, maar stopt niet bij méér kennis, we zullen onszelf moeten betrappen op onze beperkende gedachten en ons dagelijkse leven anders in moeten richten. Het begint dus wel met bewustwording, maar stopt daar niet. De volgende stap is het creëren van omstandigheden waarin gezond gedrag de logische keuze wordt. Dat betekent dat je je omgeving zo inricht dat deze je ondersteunt in plaats van tegenwerkt. Dat je kleine, haalbare gewoontes ontwikkelt die je dagelijks kunt herhalen. Dat je werkt met ritme in plaats van motivatie, en met structuur in plaats van wilskracht. In je omgeving bijvoorbeeld triggers (zelfnudging) inbouwen die je helpen herinneren om van die biologisch automatisch piloot af te stappen.

Van leefstijlrichtlijnen naar bewust positieve zelfconditionering!

Binnen leefstijlcoaching en gedragsverandering zien we steeds duidelijker dat duurzame verandering ontstaat wanneer mensen leren hoe ze hun gedrag zelf kunnen sturen, in plaats van alleen te begrijpen van de leefstijlrichtlijnen en wat ze zouden moeten doen. Het gaat om het ontwikkelen van vaardigheden, het herkennen van vastgeroeste patronen en het stap voor stap opbouwen van nieuwe routines die passen binnen het leven van de persoon. We noemen dat bewust positieve zelfconditionering tegenover onbewust negatieve zelfconditionering.

Daar sluit ook de bredere visie op leefstijl en preventie bij aan. Gezondheid ontstaat niet door één goede keuze, maar door een optelsom van kleine dagelijkse handelingen. Beweging, voeding, slaap, stressmanagement en mindset versterken elkaar. Wanneer deze elementen in balans zijn, wordt gezond gedrag vanzelf makkelijker vol te houden. Wanneer één of meerdere van deze factoren uit balans zijn, wordt gedragsverandering aanzienlijk moeilijker.

Kies je eigen rituelen!

De echte uitdaging ligt dus niet alleen in het leren wat we moeten doen, maar ook in het behouden van focus, het herkennen van onze ongezonde patronen en hoe we die verdedigen, het goed nadenken wat we ervoor in de plaats willen en daar onze eigen dagelijkse rituelen voor ontwikkelen. Dat vraagt om een andere benadering van leefstijl en gezondheid, minder focus op losse tips en meer focus op systemen, routines, de omgeving nudgen en rituelen bouwen. Minder nadruk op perfectie en meer op consistentie. Minder op korte termijn motivatie en meer op lange termijn gedragsverandering.

Als we leefstijl, gezondheid en preventie op die manier benaderen, verandert het perspectief volledig. We falen niet omdat we het niet weten, we lopen vast omdat we geen systeem hebben dat ons helpt om het vol te houden. En precies daar ligt de grootste kans voor de toekomst van leefstijl en preventie.

Gezondheid is geen kwestie van alleen weten. Het is een kwestie van doen, en doen begint met begrijpen hoe gedrag écht werkt.

John van Heel